Historia brzmienia: Od Fitelberga do współczesności

Historia orkiestry, choć związana z Katowicami, ma swoje korzenie w Warszawie, gdzie w 1935 roku powstała Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia, założona i prowadzona przez legendarnego Grzegorza Fitelberga. Po zniszczeniach wojennych, orkiestra została reaktywowana w marcu 1945 roku w Katowicach przez Witolda Rowickiego. Katowice, z nietkniętym wojną studiem nagraniowym, stały się nowym domem dla zespołu.

Przez dekady orkiestra współpracowała z największymi postaciami świata muzyki, takimi jak Witold Lutosławski, Wojciech Kilar czy Krzysztof Penderecki. Zespół prowadzili wybitni dyrygenci, m.in. Jan Krenz, Jerzy Maksymiuk, a później Antoni Wit i Alexander Liebreich. W uznaniu zasług i międzynarodowej renomy, orkiestra otrzymała w 1999 roku tytuł „Narodowej”. Przez lata NOSPR wzmacniał swoją pozycję, występując w najważniejszych salach koncertowych świata.

Architektura z Duszą Nikiszowca: Geniusz Projektu

Siedziba NOSPR, zaprojektowana przez Tomasza Koniora (Konior Studio), powstała na terenach poprzemysłowych, gdzie niegdyś znajdowała się Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice”. Architektura budynku jest głęboko zakorzeniona w śląskim dziedzictwie.

Zewnętrzna elewacja to ukłon w stronę osiedla patronackiego Nikiszowiec. Fasada składa się z 80 ceglanych, pionowych filarów o różnej szerokości, przypominających okna w ceglanych familokach. Do jej budowy użyto ponad 611 tysięcy cegieł wypalanych w tradycyjnym piecu Hoffmana.

Sercem obiektu jest monumentalna, wewnętrzna bryła z barwionego betonu, kryjąca Wielką Salę Koncertową na 1800 miejsc. Wnętrza imponują harmonią betonu, marmuru i drewna, a ich układ (tzw. układ winnicy) lokuje widownię dookoła sceny, skracając dystans między muzykami a publicznością. Na wyposażeniu sali znajdują się organy, które zaprojektowano już w 2017 roku, a ich imponujący montaż ukończono we wrześniu 2022 roku. Instrument ma 13 metrów wysokości i 6 metrów szerokości.

Akustyka Światowej Klasy i Współczesne Działanie

To, co uczyniło NOSPR sławnym na całym świecie, to jego wybitna akustyka. Nad projektem akustycznym czuwał japoński inżynier Yasuhisa Toyota z firmy Nagata Acoustics – światowy autorytet w tej dziedzinie. Dzięki jego pracy, Wielka Sala Koncertowa NOSPR regularnie uznawana jest za jedną z najlepszych pod względem akustycznym w Europie.

NOSPR to więcej niż orkiestra. Instytucja prowadzi bogaty program edukacyjny, oferując m.in. Spacery dźwiękowe (zwiedzanie obiektu połączone z poznawaniem jego unikalnej akustyki), warsztaty dla dzieci (np. „Razem wśród dźwięków”), czy spotkania w księgarni BOOKiestra. W Katowicach, w nowej siedzibie, odbywają się prestiżowe wydarzenia, takie jak organizowany co pięć lat Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego.

Fotografie pochodzą z strony NOSPR na licencji CC BY-SA 4.0

Choć początki produkcji porcelany w Bogucicach sięgają 1920 roku, to właśnie pod marką Giesche zakład stał się jednym z wiodących producentów w Polsce, konkurując z Ćmielowem czy Chodzieżą. Porcelana Giesche cieszyła się tak dużym prestiżem, że zaopatrywała nawet polskie placówki dyplomatyczne. W 1952 roku, po nacjonalizacji, zmieniono nazwę na Zakłady Porcelany „Bogucice”, a w późniejszym okresie na „Porcelana Śląska”. Produkcji nie przerwano nawet podczas II wojny światowej. To właśnie z tej fabryki pochodzi m.in. fragment zastawy odnaleziony na Westerplatte. Produkcja porcelany została ostatecznie wstrzymana w 2009 roku w wyniku upadłości. Na szczęście, w 2012 roku dzięki Fundacji Giesche rozpoczęła się zakrojona na szeroką skalę rewitalizacja, która przywróciła postindustrialnemu kompleksowi nowe życie.

Artystyczne Dziedzictwo: Ikony Wzornictwa z Bogucic

Katowicka Fabryka Porcelany to nie tylko historia techniki i przemysłu, ale przede wszystkim spuścizna wybitnego wzornictwa, które na trwałe wpisało się w kanon polskiej sztuki użytkowej. Przez dekady fasony tworzone w Bogucicach wyznaczały trendy, odzwierciedlając zmieniające się style – od secesji po nowoczesny design powojenny.

Okres przedwojenny był czasem dynamicznego rozwoju i tworzenia projektów, które do dziś są poszukiwane przez kolekcjonerów.

• Serwis “Katowice” (Art Déco): Ten fason, zaprojektowany prawdopodobnie na początku lat 30. XX wieku, stał się wizytówką przedwojennego województwa śląskiego. Charakteryzował się prostą linią i ostrą krawędzią, będąc przykładem nowoczesnego, funkcjonalnego wzornictwa Art Déco, które ceniło sobie oszczędność zdobień i czystość formy.
• Figurki kameralne: Wytwórnia słynęła także z delikatnych, rzeźbiarskich figurek z białej, szkliwionej porcelany. Przykładem jest urzekająca figurka „Rusałka” z lat 30., która oddaje zwiewność i magiczną aurę estetyki tamtych czasów.

Po nacjonalizacji i zmianie nazwy na Zakłady Porcelany „Bogucice”, wzornictwo skupiło się na masowej produkcji, jednocześnie nie tracąc na jakości projektów. W tym okresie dominuje funkcjonalizm i nowoczesne formy.

• Serwisy dla Ambasad: Nawet w trudniejszych latach PRL, bogucicka porcelana utrzymywała wysoki status. Zakład dostarczał serwisy stołowe dla polskich placówek dyplomatycznych na całym świecie.
• Wzornictwo powojenne: Choć większość archiwów i projektów z wcześniejszego okresu zaginęła po wojnie, fabryka szybko odbudowała swoją pozycję, wprowadzając do produkcji nowoczesne i odważne na tle epoki fasony. To właśnie w tym czasie ceniono ceramikę użytkową o rzeźbiarskich formach – wazony, popielniczki czy zestawy do kawy, które dziś są klasyką polskiego designu.

Dzięki działalności fundacji, historyczna marka Giesche została przywrócona, a współczesna porcelana nawiązuje do dziedzictwa fabryki, łącząc tradycyjne wzory z kolekcjonerskimi i okolicznościowymi seriami.

Fabryka dzisiaj: Park Przemysłowo-Technologiczny z duszą

Obecnie Fabryka Porcelany w Katowicach to modelowy przykład udanej rewitalizacji zabytków poprzemysłowych. Kompleks, wpisany na Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego w 2017 roku, łączy historię z nowoczesnością, stając się jednym z najbardziej modnych i dynamicznych miejsc w regionie. Fabryka Porcelany funkcjonuje dziś jako małe “miasteczko”, które oferuje:

• Przestrzeń Kultury i Rozrywki: Fabryka regularnie gości koncerty, festiwale (np. Whisky & Food Festival), eventy modowe (KTW Fashion Week) oraz inne wydarzenia kulturalne i towarzyskie. Na dziedzińcu często odbywają się koncerty plenerowe.
• Gastronomia: Ważnym punktem jest Restauracja Prodiż, ale znajdziesz tu także inne lokale i kawiarnie. Komin fabryczny został zaadaptowany na potrzeby… pieca do pizzy!
• Zakupy i Usługi: Na terenie kompleksu działa salon z porcelaną Bogucice, gdzie można kupić zarówno klasyczne, jak i okolicznościowe serie, a także liczne showroomy wnętrzarskie, sklepy oraz punkty usługowe.
• Centrum Biznesowe: Większość zrewitalizowanych budynków pełni funkcje biurowe i jest siedzibą dla około 80 najemców, głównie z branży IT oraz agencji reklamowych i projektowych.
• Bajka Pana Kleksa: Interaktywna, edukacyjno-rozrywkowa przestrzeń na wyższych kondygnacjach, która przenosi w świat kultowej powieści dla dzieci.

Katowicka Fabryka Porcelany to żywica postindustrialnej transformacji – obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto interesuje się historią przemysłu, designem i nowoczesną kulturą miejską. To miejsce, które udowadnia, że stare mury mogą tętnić nowym, ekscytującym życiem!

Za wizję architektoniczną odpowiadali berlińscy architekci, bracia Georg i Emil Zillmannowie. Stworzyli oni spójne “miasto w mieście”, skupiając się na funkcjonalności i wysokiej jakości życia robotników. Dominują tu familoki – wielorodzinne, ceglane domy, wyróżniające się czerwonymi obramowaniami okien (podobno był to kolor farby dostępnej w kopalni do znakowania tuneli). Budynki te tworzą dziewięć zamkniętych kwartałów z wewnętrznymi dziedzińcami. Wyróżniającym elementem są przewiązki – charakterystyczne łuki i przejścia łączące bloki, które “zamykały” ulice, nadając osiedlu miejski, ale jednocześnie zamknięty charakter. Ponadto, już na początku XX wieku osiedle było w pełni zelektryfikowane i skanalizowane – luksus w tamtych czasach.

Główne Atrakcje i Zabytki

Podczas wizyty na Nikiszowcu warto zobaczyć kilka kluczowych miejsc, które definiują jego urbanistyczny i społeczny charakter:

• Plac Wyzwolenia: Centralny plac, będący sercem osiedla. To tu znajdują się najważniejsze punkty handlowe i usługowe oraz górujący nad nim kościół.
• Kościół św. Anny: Monumentalna, neobarokowa świątynia, która dominuje nad Placem. Również zaprojektowana przez braci Zillmannów, została ukończona w 1927 roku.
• Dział Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic: Mieści się w budynku dawnej pralni, magla i łaźni publicznej przy ul. Rymarskiej. Muzeum oferuje ekspozycje, które wiernie oddają dawne życie mieszkańców, m.in. stałe wystawy:
  • “Woda i mydło najlepsze bielidło…” – poświęconą pracy kobiet i cyklowi prania.
  • “U nos w doma na Nikiszu” – prezentującą wystrój typowego mieszkania górniczego.

Żywa Tradycja i Kultura Nieprofesjonalna

Nikiszowiec to miejsce, gdzie tradycja nie jest tylko eksponatem, ale pulsującą siłą. Kultura osiedla nierozerwalnie związana jest z tożsamością górniczą i poczuciem silnej wspólnoty.

Osiedle jest znane w świecie sztuki dzięki Grupie Janowskiej – unikatowej grupie malarzy nieprofesjonalnych (tzw. naiwnych), która powstała w 1946 roku z inicjatywy Ottona Klimczoka. Jej członkowie, głównie górnicy kopalni “Wieczorek”, uwieczniali na swoich płótnach magiczne i realistyczne wizje osiedla, pracy na dole i śląskiego życia. Ich dzieła to fenomen na skalę europejską i światową.

Silne poczucie wspólnoty objawia się w kultywowaniu obyczajów śląskich. Najbardziej znanym wydarzeniem jest “Odpust u Babci Anny”, czyli coroczny jarmark artystów i rzemieślników, odbywający się w ostatnią niedzielę lipca, który przyciąga tysiące turystów i artystów.

Wyjątkowy, niemal teatralny klimat i autentyczność osiedla sprawiły, że stał się on naturalną scenografią dla wybitnych polskich reżyserów. To tutaj Kazimierz Kutz kręcił sceny do swoich śląskich filmów, m.in. “Sól ziemi czarnej” i “Perła w koronie”, które utrwaliły wizerunek Nikiszowca jako symbolu górnośląskiej tożsamości.

Fotografie pochodzą z strony Wikimedia Commons na licencji CC BY-SA 4.0

Na śniadanie zapraszamy od poniedziałku do soboty w godz. 8:00-18:00, a w niedzielę w godz. 9:00-14:00. Daje to wystarczająco dużo czasu, aby bez pośpiechu delektować się porannym posiłkiem.

Co ważne, do każdego zestawu śniadaniowego możesz dobrać ulubioną kawę lub herbatę. Jesteśmy dumni z serwowanej u nas włoskiej kawy Illy, która jest gwarancją doskonałego smaku i aromatu.

Kofeina to nie tylko jedzenie. To dwupoziomowe wnętrze utrzymane w nowoczesnym, miejskim stylu – połączenie bieli, szarości, surowego betonu i zielonych akcentów, które sprzyja relaksowi i sprzyja spotkaniom. Dbamy o to, aby gościnność szła w parze z wysoką jakością serwowanych dań.

Prosimy o podanie imienia i nazwiska na miejscu oraz wybór zestawu śniadaniowego z menu. Mamy nadzieję, że nasze propozycje przypadną Ci do gustu, a czas spędzony w Kofeinie będzie miłym akcentem w sercu Śląska!